Od pańszczyzny do biurokracji. Dlaczego współczesny „parobek” ma ciężej niż ten w średniowieczu?
​Kiedy myślimy o mrokach polskiego feudalizmu – nieważne, czy mówimy o późnym średniowieczu, czy o złotym wieku nowożytności – przed oczami staje nam ten sam obrazek. Umęczony chłop, nierzadko boso, od świtu do nocy zasuwa na pańskim polu, podczas gdy wąsaty szlachcic w kontuszu popija miód pitny i biesiaduje.

​Historia uczy nas, że system był bezwzględny. Szlachta, stanowiąca rzekomą „tarczę narodu”, miała bronić granic i dbać o porządek. W zamian za tę wątpliwą opiekę, chłop musiał oddawać tak zwaną rentę feudalną. Najpierw była to odróbka (pańszczyzna), czyli darmowa praca na polu pana przez określoną liczbę dni w tygodniu. Potem doszedł do tego danina w naturze – oddawanie części zbiorów, zboża, jaj czy drobiu – a z czasem czynsz, czyli żywa gotówka. Szlachta bawiła się na całego, pławiąc się w przywilejach, a chłopstwo tworzyło fundament, na którym stała cała Rzeczpospolita.
​Brzmi jak odległa, barbarzyńska przeszłość? Nic bardziej mylnego. Zmieniły się dekoracje, stroje i nazewnictwo, ale mechanizm pozostał ten sam. Tyle że dziś mamy znacznie gorzej.
​Nowa szlachta, stare obyczaje

​W XXI wieku rolę dawnych magnatów i zagrodowej szlachty przejęła nowa kasta: armia urzędników, polityków i nominatów partyjnych. To dzisiejsza „szlachta z nadania”. Oni również nie generują realnego zysku, nie wytwarzają chleba, nie budują domów ani nie programują komputerów. Oni po prostu zarządzają owocami pracy klasy robotniczej i przedsiębiorców.
​Zamiast pańszczyzny mamy dziś skomplikowany system podatkowy – PIT, CIT, VAT, akcyzy, składki zdrowotne i ZUS-y. Współczesny pracownik przez niemal połowę roku (do tzw. Dnia Wolności Podatkowej) „zapieprza” wyłącznie na utrzymanie państwa. Oddajemy już nie snopy zboża czy kilka groszy, ale lwią część naszych realnych zarobków. A na co idą te pieniądze? Na utrzymanie bizantyjskiego aparatu władzy.
​Matematyka nie kłamie: Kiedyś było ich mniej​Gdzie leży największy haczyk i dlaczego dawny parobek mógł mówić o „szczęściu” w nieszczęściu? Chodzi o proporcje.
​W dawnej Polsce szlachta stanowiła – w zależności od okresu – od 6% do maksymalnie 10% społeczeństwa. Jeden chłop musiał wyżywić relatywnie niewielką grupę panów. Co więcej, tytułu szlacheckiego nie rozdawano na prawo i lewo; trzeba było się urodzić w odpowiedniej rodzinie lub dokonać spektakularnych czynów na wojnie.
​A jak jest dzisiaj? Dziś urzędników i wszelkiej maści „biorców” publicznych pieniędzy jest od groma i ciut ciut. Ich liczba nie wynika z realnych potrzeb państwa, ale z ordynacji wyborczej i czystego kolesiostwa. Po każdych wyborach parlamentarnych czy samorządowych karuzela stanowisk rusza od nowa.
​Wydłużenie kadencji w Polsce do 5 lat tylko ten proces zabetonowało. Logika tej nowej „szlachty” jest prosta i bezwzględna:

​„Muszę dać stołek koledze, szwagrowi i znajomemu z partii już teraz. Muszę stworzyć dla nich nowe departamenty, biura i agencje. Dlaczego? Bo jeśli za 5 lat zmieni się władza i mnie wysiudają, to ten kolega mi się odwdzięczy i da mi posadę u siebie. Jeśli ja nie dam jemu dzisiaj, on nie da mnie jutro”.
​W ten sposób tworzy się zamknięty krąg wzajemnej adoracji i wymiany przysług. Powstają całe zastępy „biorców” – ludzi, których praca polega głównie na braniu pensji, przerzucaniu papierów z biurka na biurko i podpisywaniu list obecności.
​Granice wytrzymałości
​Różnica między średniowiecznym parobkiem a dzisiejszym pracownikiem fizycznym, kasjerem czy budowlańcem jest dramatyczna. Tamten chłop, choć uciemiężony, musiał utrzymać jednego pana i jego rodzinę. Dzisiejszy pracownik, swoją ciężką pracą w fabryce czy magazynie, musi zrzucić się na pensje dla tysięcy urzędników ministerstw, kuratoriów, agencji rozwoju i miejskich spółek holdingowych.
​Społeczeństwo powoli dochodzi do ściany i granic swoich możliwości wytrzymałościowych. Koszty życia rosną, podatki nie maleją, a armia „biorców” pęcznieje z roku na rok. Kiedyś system feudalny w końcu pękł, bo ucisk stał się nie do zniesienia. Pytanie brzmi: jak długo współczesna klasa pracująca da radę nieść na swoich barkach tę stale rosnącą, nowożytną „szlachtę” za biurkami?

Lucjan Cyfer